Gamen als sport

Een stadion vol met juichende fans, namen van spelers die worden gescandeerd en bij een mooie actie klinkt er een "oeh" of "aah" vanuit de massa. Het lijkt een beschrijving van de finale van het WK voetbal. Maar in werkelijkheid gaat het over een sport waar je misschien nog nooit van gehoord hebt: e-sport.

Gamen als een sporter

Nerds die op hun zolderkamer de hele dag videospelletjes zitten te spelen. Dat is wellicht een beeld dat eerder bij je opkomt dan gamers die aan het sporten zijn. Toch is het een steeds vaker voorkomend fenomeen. Nederland telt maar liefst 72.000 e-sporters. En op het hoogste niveau in ons land wordt het steeds serieuzer aangepakt, zo ook bij e-sportvereniging ESEV-Zypher uit Eindhoven.

Vooroordeel
Simon Verlaar, ook wel bekend onder de naam 'Nomis' onder de gamers, maakt deel uit van het eerste team van ESEV-Zypher. Hij herkent zich niet in het clichébeeld van gamers. "Ik snap dat het raar is om voor te stellen dat je aan het sporten bent, omdat je niet intensief beweegt tijdens het gamen. Ondanks dat ben je op een andere manier aan het sporten. Een videospel is een tactisch spel en daarom moet je snel denken. Ook coachen we elkaar erg veel en ben je continu gefocust, ik kan helemaal opgaan in de game als ik bezig ben."

Leven voor de sport
Bij de e-sportvereniging van Simon zijn ze serieus met hun sport bezig, maar het is niet te vergelijken met professionals geeft hij aan. "Wij spreken af dat we twee keer per week trainen, we hebben een coach en voor een wedstrijd gaan we vroeg naar bed. Met dat soort dingen houden wij rekening. Alleen op wereldniveau pakken ze het nog serieuzer aan. Ze gaan naar de sportschool, hebben een voedingsschema, mental coaches en trainen iedere dag. Eigenlijk kan je het vergelijken met bijvoorbeeld voetbal. In Nederland zitten we nog op amateurniveau en in landen als Azië spelen ze in de eredivisie."

Big Booming Business

De eerste keer dat ik hoor over e-sport is op een feestje. Geen LAN-party, die vast een belletje doet rinkelen bij game-fanaten, maar 'gewoon' op een verjaardag. De jongen met wie ik praat, Leon, vertelt enthousiast over zijn sport: gamen.

Ik moet er in eerste instantie een beetje om lachen. Gamen als sport? Grappig. Maar aan zijn gezichtsuitdrukking te zien, word ik niet in de maling genomen, Leon is bloedserieus. Dus vraag ik naar wat hij ermee bedoelt. Bij sport denk ik aan voetbal of schaatsen. Sporten waarbij mensen een lichamelijke inspanning leveren, niet aan gamen waar je alleen maar op je luie poef zit. Wat volgt is een lang, maar boeiend betoog over waarom hij gamen een sport vindt. Hoe meer hij vertelt, hoe aandachtiger ik ga luisteren. Het fenomeen e-sport verbaasd mij zo dat ik in dat half uur nog geen slokje van mijn bier heb genomen. Het enige wat ik doe is luisteren en knikken.

"In Azië kunnen e-sporters niet rustig over straat lopen. Ze worden gezien als de Messi's en Ronaldo's in het voetbal", zegt Leon enthousiast. Stadions zitten zelfs vol met mensen die naar gamers kijken. Er zijn e-sportverenigingen met een eigen competitie waarvan de wedstrijden live worden uitgezonden op FOX en naast media spelen ook marketeers in op de ontwikkeling van deze sport. Zo wordt de Dutch College League gesponsord door Young Capital en was er onlangs nog in het nieuws dat Ajax een e-sporter heeft opgenomen in de selectie. E-sport lijkt de toekomst te hebben, maar wat zeggen de cijfers?

De cijfers onderschrjven mijn eigen ervaringen. E-sport is 'big booming business', aldus het rapport van Newzoo, het Nederlandse bedrijf dat gespecialiseerd is in wereldwijde game-analyses bracht de e-sportmarkt in kaart met verrassende uitkomsten als gevolg. Vergeleken met populaire Amerikaanse sporten doet e-sport niet veel onder. In 2014 telden het American Football zo'n 151 miljoen fans en Ice Hockey 94 miljoen liefhebbers. De e-sportliefhebbers komen daarbij in de buurt met 89 miljoen fans.

Daarnaast is de online populariteit de laatste jaren flink gegroeid. Naar het onlineplatform Twitch, waar wedstrijden over games live worden uitgezonden, kijken maandelijks 100 miljoen mensen. En ook op Youtube doet e-sport het goed. Naast muziek telt de categorie gamen de meeste volgers en abonnees. Meer dan sport, die op een derde plaatst staat. Dat de 'nieuwe sport' het online zo goed doet is voornamelijk te verklaren door de doelgroep. De aanhangers van e-sport zijn vooral jongeren en mannen tot en met 35 jaar, zo blijkt wederom uit onderzoek van Newzoo.

En waar wint e-sport dan zo aan populariteit? Dat is vooral te danken aan de Aziatische landen. De eerste grote toernooien vonden daar plaats en veel Aziatische e-sporters behoren tot de top. Maar waarom? Dat heeft vooral te maken met de status van de sport, waar het in Europa vaak wordt gezien als een hobby en iets wat we 'erbij' doen, is het in een land als Zuid-Korea een topsport. Daar krijg je dan ook een erkenning als atleet. Een cultuurverschilletje dus. Maar Europa is de laatste jaren hard aan de weg aan het timmeren en door de professionalisering en organisaties die zorgen voor de structuur van de sport, is er steeds meer aandacht voor.

Is gamen een sport?

Is het spelen van videospellen een sport? Dat is een lastig vraagstuk. Wanneer is überhaupt iets een sport, wie bepaalt dat eigenlijk? Bekijk daarvoor de onderstaande video.

Het blijft dus lastig om vast te stellen wanneer iets wel of geen sport is. Iedereen heeft een eigen idee bij sport. Organisaties over de hele wereld kunnen sporten erkennen door middel van het SportAccord, maar zelfs zonder aan die voorwaarden te voldoen kan een sport voortbestaan. Denk bijvoorbeeld aan pokeren of een risicosport zoals skaten.

Er zijn naast het SportAccord, die vaststelt wat sport is, een aantal heersende opvattingen in de wetenschap. Sportprofessor Jan de Leeuw schreef die opvattingen, aangevuld met zijn eigen bevindingen, op in het boek 'de sportwereld voor het HBO'. Zijn definitie: "sport is een vaardigheidsspel gericht op het bereiken van een bepaald doel, waarbij fysieke kwaliteiten van mensen worden getest in wedstrijdvorm en waarbij gespeeld wordt volgens regels binnen institutionele kaders." Met name het fysieke aspect en de vorm van competitie is terug te lezen in tal van onderzoeken.

Echter, bij het spelen van videospellen wordt er weinig bewogen, is dat een probleem? "Dat ligt eraan hoe je de fysieke inspanning definieert", aldus de Leeuw. "Het fysieke karakter van sport houdt in dat de sportactiviteit een beroep doet op de lichamelijke vermogens van de mens. Elke menselijke activiteit is per definitie een lichamelijke activiteit, al is het maar omdat er altijd geademd moet worden. Voetballers, turners en tennissers zijn lichamelijk actief, maar schakers en dammers zijn dat ook: de hartslag gaat omhoog, bepaalde spieren zijn actief en de stofwisseling is vaak hoger dan in rust. Dus vanuit dit gezichtspunt zou gamen ook tot de categorie sport gerekend kunnen worden. Maar als we bij sport spreken over een lichamelijke activiteit dan bedoelen we dat het lichamelijke aspect dominant is. Vanuit dit perspectief zijn handbal, atletiek, zwemmen en fietsen voorbeelden van sport, maar zijn er vraagtekens te plaatsen bij activiteiten als schaken, dammen en gamen." Daarnaast is bewegen alleen niet genoeg. Naar de supermarkt fietsen zien we niet als sport, pas als er iets op het spel staat gaan we het als sport beschouwen. "Sporten worden daarom onderverdeeld in drie categorieën: physical games (de hoofdtak van sport, denk aan voetbal), non-physical games (e-sport) en physical activities (wandelen)."

Volgens deze definitie, die vaak wordt gebruikt in de wetenschap, kunnen we gamen zien als een zijtak van sport: een denksport, net als schaken. Maar tot nu toe is e-sport nog geen lid van het NOCNSF en schaken bijvoorbeeld wel. Officieel is gamen nog geen sport, hoewel dat niet is uitgesloten. De e-sportbond is al een aantal jaar bezig om een erkenning te krijgen. Manager sportontwikkeling Erik Lenselink van het NOCNSF gaf zelfs in een interview met de NOS aan dat e-sport een goede kans maakt om lid te worden. En dat is zo gek nog niet als je het met andere denksporten vergelijkt die wel zijn erkent.

Hoewel de aanvraag al in 2014 werd gedaan is de licentie er nog steeds niet. Hierover sprak ik met Jasper Schoo, de huidige voorzitter van de e-sportbond. "Dat we nog geen lid zijn heeft weinig te maken met of e-sport wel of niet als een sport wordt gezien maar met de organisatie van onze bond. We hebben wel een aanvraag gedaan maar die is afgekeurd." De structuur van de bond moet namelijk in orde zijn om lid te worden. Wat onder anderen neerkomt op een zittend sportbestuur volgens de Code Goed Sportbestuur, betalende leden en statuten(grondregels van de bond) die zijn opgesteld. "Dat is nog niet voldoende geregeld bij ons. De aankomende jaren gaan we daaraan werken. Dat gebeurt overigens met een nieuw bestuur. Zelf heb ik een eigen bedrijf en heb ik niet de tijd om daarnaast mijn werk voor de bond te doen."

Naast het voldoen aan de organisatie van de bond is de grootste uitdaging om leden te werven. "Je moet namelijk aantonen dat je de doelgroep vertegenwoordigt. Dat we die leden aan onze bond binden, daar heb ik vertrouwen in. Het is belangrijk dat we ons daarbij niet alleen op e-sporters richten want de groep die 'hardcore e-sport' bedrijft is niet ontzettend groot. Maar Nederland kent wel miljoenen gamers(c.a. 7 miljoen). De mensen die het als hobby doen willen we aanspreken, dan kunnen wel zelfs de grootste bond van Nederland worden. Daarnaast zijn extra inkomsten via leden welkom. Nu doen de mensen die bij de bond zitten het op vrijwillige basis. Ze hebben net als mij een baan en daardoor is het lastig om vrijwilligers te vinden die zich voor ons willen inzetten. De groep die geïnteresseerd is in e-sport is erg jong. Maar studenten moeten tegenwoordig lenen waardoor ze eerder een betaalde baan zoeken dan dat zij zich vrijwillig inzetten. Als wij meer mensen met ervaring kunnen aantrekken, wordt het makkelijker om aan de punten van het NOCNSF te voldoen."

Maar heeft e-sport zo'n erkenning wel nodig? Zonder erkenning kunnen er ook toernooien en competities worden opgezet. Sterker nog, dat gebeurt al. Zo is er een wereldkampioenschap gamen. Leuk zo'n erkenning zou je zeggen, maar niet nodig blijkbaar. Nou, niet helemaal. "Het NOC*NSF heeft een grote vinger in de pap bij de ontwikkeling van de sport. Naast een financiële ondersteuning en bekendheid geeft zo'n erkenning aan dat de bond professioneel is. Wat ervoor zorgt dat je serieus wordt genomen en dat sponsoren eerder met je in zee gaan. Daarnaast wordt het ook overzichtelijker als je een bond hebt. We kunnen dan competities organiseren waarbij iedereen op zijn eigen niveau speelt, nu worden toernooien veelal los van elkaar georganiseerd. Het belangrijkste is dat de bond als het centrale orgaan wordt gezien. En een erkenning is ook wel fijn zodat je je niet meer hoeft te schamen op een verjaardag omdat je aan e-sport doet", zegt Schoo met een knipoog.

Zonder licentie van het NOCNSF heeft de bond voor gamers wel een paar stappen gezet op het gebied van de ontwikkeling van e-sport. Zo richtte zij een competitie voor studenten en zorgde de e-sportbond ervoor dat deze live wordt uitgezonden op FOX Sports. "Bij ons bestond het idee om een competitie op te richten. Omdat het lastig was qua financiële middelen om alles zelf op te zetten benaderde we een commerciële partij hiervoor en werd er een competitie opgericht voor e-sportverenigingen van hogescholen en universiteiten. De reden dat we ons op studenten hebben gericht is omdat zij vooral geïnteresseerd zijn gamen." Daarbij kwam ook nog eens de media-aandacht doordat FOX de wedstrijden live ging uitzenden. "Een bestuurslid van ons heeft goede banden met Hilversum. Dus besloten we het idee te pitchen. FOX zag er wel toekomst in en daar waren wij erg blij mee natuurlijk."

Schoo is ervan overtuigd dat e-sport uit kan groeien tot een grote sport, zoals basketbal of tennis. "Doordat alles steeds meer digitaal wordt, komen kinderen eerder in aanraking met tablets, computers en daarbij dus ook met gamen. Ook als kijksport heeft het succes in Amerika en in Ahoy was vorig jaar voor het eerst een groot e-sport evenement in Nederland. Dat soort ontwikkelingen dragen er aan bij dat het beeld verandert over gamen. Het is een kwestie van tijd voordat het een grote sport is."